Sınav Kaygısında Ebeveyn Desteği

“Boyum neden arkadaşımınki gibi değil?”, “Cildim neden böyle?”, “Bu kıyafet bana hiç yakışmıyor.” Ergenlikte beden hızla değişirken kişi kendini başkalarıyla karşılaştırabilir. Bu soruların ortaya çıkması tek başına bir sorun değildir. Önemli olan gencin kendi değerini yalnızca görünüşüne bağlamamayı öğrenmesi ve bedenine yönelik saygılı bir ilişki geliştirebilmesidir.

UNICEF, beden algısını kişinin kendi bedeni hakkındaki düşünceleri, hisleri ve başkalarının onu nasıl gördüğüne ilişkin varsayımlarıyla açıklar. Ergenlikte fiziksel değişimler ve sosyal karşılaştırmalar bu algıyı etkileyebilir. Beden algısına dair kaygılar yalnızca kızlarda ya da kiloyla ilgili değildir; erkekler, farklı beden özelliklerine sahip gençler ve tüm kimliklerden ergenler etkilenebilir. Kaynak 1

“Herkes benden daha iyi görünüyor” düşüncesi

Ergenlikte gelişim hızı kişiden kişiye değişir. Aynı sınıftaki gençlerin boyları, yüz hatları, ciltleri ve bedensel özellikleri farklı zamanlarda değişebilir. Bu farklar birinin “geri kaldığı” anlamına gelmez. Ancak görünüşün sosyal kabul için temel ölçü gibi sunulduğu ortamlarda, gencin kendini sürekli incelemesi kolaylaşabilir.

Sosyal medyada fotoğraf seçimi, ışık, filtre ve düzenleme teknikleri görünüşe dair gerçekçi olmayan standartlar oluşturabilir. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), özellikle yoğun karşılaştırma yaratan içeriklerin bazı gençlerin beden memnuniyetini ve özgüvenini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çeker. Bu, sosyal medya kullanan her gencin beden algısının bozulacağı anlamına gelmez; deneyim kişiye ve içeriğe göre değişir. Kaynak 2

İyi niyetli yorumlar neden incitebilir?

“Biraz kilo versen harika olursun”, “Ne kadar zayıflamışsın, aferin” veya “Eskiden daha tatlıydın” gibi cümleler, yetişkinin niyeti olumlu olsa bile görünüşün değerlendirme konusu olduğu mesajını güçlendirebilir. Aile içinde yetişkinlerin sürekli kendi bedenlerini küçümsemesi de çocuklar için bir model oluşturabilir.

UNICEF, yetişkinlerin kendi bedenlerine ve başkalarının bedenlerine saygılı konuşmasını; gencin yalnızca fiziksel özellikleriyle değil, kişiliği, becerileri ve değerleriyle görülmesini önerir. Kaynak 1

Övgünün yalnızca “güzelsin” veya “yakışıklısın” etrafında dönmemesi iyi bir başlangıç olabilir. “Bugün arkadaşını dikkatle dinledin”, “Bu işi sabırla tamamladın”, “Kendine özgü bir fikir geliştirdin” gibi ifadeler, gencin kimliğini daha geniş bir çerçevede görmesine yardım edebilir.

Bedenini sevmek zorunda olmak da bir baskı olabilir

Her gün aynaya bakıp bedenini sevmek zorunda hissetmek, bazı gençler için yeni bir beklenti oluşturabilir. Daha gerçekçi bir başlangıç, bedenine saygı göstermek olabilir: açlık ve tokluk işaretlerini dikkate almak, yeterince dinlenmek, kendini cezalandırmak amacıyla hareket etmemek ve ihtiyaç duyduğunda sağlık desteği almak.

Hareket etmek yalnızca görünüş değiştirmek için değil; keyif, güç, sosyalleşme ve gündelik iyi oluş için de seçilebilir. Dans etmek, yürümek veya bir sporla ilgilenmek, performans hedefi olmadan da anlamlı olabilir. Hiçbir etkinlik “bedenini düzeltme” görevi gibi sunulmamalıdır.

Aileler konuşmaya nasıl başlayabilir?

Bir genç “Kendimden nefret ediyorum” dediğinde hemen “Saçmalama, çok güzelsin” diye cevap vermek yerine “Bugün bunu düşünmene ne sebep oldu?” veya “Bedeninle ilgili en zor gelen şey ne?” gibi sorular, deneyimi anlamaya açabilir. Çözüm üretmeden önce dinlemek önemlidir.

Beden karşılaştırmaları sosyal medya ile ilgiliyse ekranı bütünüyle yasaklamadan önce takip edilen hesapların nasıl hissettirdiği ve içeriklerin nasıl üretildiği üzerine birlikte konuşulabilir. UNICEF, gençlerin kendilerini kötü hissettiren içerikleri azaltmasını ve daha kapsayıcı içeriklere yönelmesini de önerir. Kaynak 1

Ne zaman profesyonel değerlendirme gerekir?

Yemek öğünlerini atlama, aşırı kısıtlayıcı beslenme, yoğun kilo veya kas yapma takıntısı, sosyal etkinliklerden görünüş nedeniyle sürekli kaçınma, aşırı egzersiz, yeme sonrasında telafi davranışları veya belirgin işlev kaybı görülüyorsa sağlık uzmanıyla görüşmek önemlidir. Bu işaretler tek başına tanı koydurmaz; fakat ciddiye alınmalıdır.

Beden hakkında konuşurken küçük bir dil kontrolü

Aile içinde birinin görünüşü yorumlanmadan önce “Bu söz gerçekten gerekli mi, kişiyi rahatlatır mı, yoksa görünüşünü sürekli değerlendirdiğimizi mi hissettirir?” diye düşünmek yararlı olabilir. Özellikle kilo, yüz, kas gelişimi veya cilt gibi konularda şaka olduğu düşünülen sözler bile incitici olabilir. Sağlık konusunda gerçek bir kaygı varsa bunu başkalarının önünde beden eleştirisine dönüştürmek yerine, gencin rızasını ve mahremiyetini gözeterek uygun bir sağlık çalışanıyla konuşmak daha saygılıdır.

Son söz: Gencin bedenine dair algısı zamanla değişebilir. Ailenin görevi kusursuz bir görüntüyü garanti etmek değil, ona görünüşünden daha büyük bir kimliği ve değeri olduğunu hissettiren saygılı bir çevre sunmaktır.

Kaynakça

1. UNICEF Parenting, Teens and body image (Dr. Lisa Damour ile uzman görüşmesi). Kaynağa eriş
2. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), Social Media, Body Image & Self Esteem: What’s the Connection?. Kaynağa eriş
3. World Health Organization (WHO, 2025), Mental health of adolescents. Kaynağa eriş

---

Yayın ve güvenlik notu: Fern & Hearth Therapy, gönüllülük esaslı ücretsiz bir genel bilgilendirme ve bilimsel kaynak paylaşımı platformudur. Bu yazı bireysel değerlendirme, tanı, terapi, tedavi veya acil destek hizmeti değildir. Kişisel durumlarda yetkin sağlık uzmanlarına; acil güvenlik risklerinde yerel acil hizmetlere başvurulmalıdır.