Sınav Kaygısında Ebeveyn Desteği

Ergenlik döneminde arkadaşlar çoğu genç için daha fazla önem kazanır. Bir gruba kabul edilmek, birinin kendisini anlaması, ortak ilgi alanlarını paylaşmak ve güvenebileceği kişiler bulmak gelişimin doğal bir parçasıdır. Ancak bir gruba ait olma isteği, bazen “Hayır dersem dışlanır mıyım?” korkusuyla da birleşebilir. Sağlıklı arkadaşlık, herkesin aynı davranması değil, farklılıklarına rağmen saygı görebilmesidir.

Alsarrani ve çalışma arkadaşlarının 2022 tarihli sistematik derlemesi, arkadaşlıkta yakınlık, güven, çatışma ve destek gibi özelliklerle gençlerin öznel iyi oluşu arasında ilişkiler bulunduğunu bildirir. Çalışmaların çoğu gözlemsel olduğundan “İyi arkadaşlık tek başına ruh sağlığı sorunlarını önler” gibi kesin bir sonuca gidilemez. Kaynak 1

Ait olmak neden bu kadar önemli hissedilir?

Arkadaşlık, gencin kendisi hakkında farklı geri bildirimler almasına ve aile dışındaki dünyada ilişkiler kurmasına fırsat verir. Ortak müzik zevki, bir spor etkinliği veya ders projesi çevresinde bağ kurmak, kişinin “Ben burada kendim olabiliyorum” hissini destekleyebilir.

CDC, okulda akranlar ve yetişkinler tarafından önemsendiğini hissetmeyi okula aidiyet kapsamında ele alır. Bu aidiyet, araştırmalarda daha olumlu ruh sağlığı ve eğitim sonuçlarıyla ilişkilendirilir. Ancak her gencin aynı sosyal ortamda kendini güvende hissetmediğini de unutmamak gerekir. Kaynak 2

Akran etkisi ile akran baskısı aynı şey değildir

Arkadaşlar birbirinden olumlu şeyler öğrenebilir: yeni bir sporu denemek, yaratıcı bir etkinliğe katılmak veya zor bir sınava hazırlanmak gibi. Akran baskısı ise kişinin kabul görmek için istemediği bir davranışı yapmaya zorlandığını hissetmesiyle belirginleşir. “Bunu yapmazsan bizimle takılamazsın” cümlesi, bir seçenek sunmaktan çok ilişkiyi koşula bağlar.

Bir genç, “Herkes gidiyor; ben de gitmek zorundayım” dediğinde kendi isteğini ayırt etmekte güçlük yaşayabilir. Basit bir kontrol sorusu yararlı olabilir: “Kimse kızmayacak olsa ben gerçekten bunu ister miydim?” Bu soru bir uzman ölçeği değildir; karar verme konusunda düşünmeye yardımcı olabilecek gündelik bir yöntemdir.

Güvenilir arkadaşlık nasıl anlaşılır?

Güvenilir ilişki yalnızca hiç tartışılmayan ilişki değildir. Sınırların dikkate alınması, bir sır konusunda güvenilir davranılması, alay edilmemesi ve hatalar konuşulabildiğinde ilişkinin bütünüyle tehdit edilmemesi önemlidir. Arkadaşlar her zaman müsait olamayabilir; “Hayır” yanıtını kabul edebilmek de karşılıklı saygının parçasıdır.

Yetişkinler “O arkadaşını bir daha görme” demeden önce, güvenlik tehdidi yoksa gencin deneyimini anlamaya çalışabilir: “Onunlayken kendini nasıl hissediyorsun?”, “İstemediğin bir şey yapman için baskı oluyor mu?”, “Kendini rahatça ifade edebiliyor musun?” Bu yaklaşım, gencin ilişkileri üzerine düşünmesini kolaylaştırabilir.

Dışlanma veya zorbalık söz konusuysa

Bir süre yalnız kalmayı tercih etmekle, sistematik biçimde dışlanmak veya tehdit edilmek aynı şey değildir. Tekrarlayan aşağılanma, fiziksel saldırı, tehdit, mahrem görüntülerin izinsiz paylaşılması veya okuldan korkma, ciddiye alınması gereken güvenlik meseleleridir. Böyle durumlarda “Güçlü ol, aldırma” demek yerine olayları kayıt altına almak, okulun ilgili birimleriyle görüşmek ve güvenliği öncelemek gerekir.

WHO, akran baskısını ve sosyal dışlanmayı ergen ruh sağlığını etkileyebilecek bağlamsal etmenler arasında ele alır; destekleyici okul, aile ve topluluk çevresinin önemini vurgular. Kaynak 3

Arkadaşlık kurmakta zorlanan gençlere

Herkes kalabalık bir arkadaş grubuna ihtiyaç duymaz. Bir veya iki güvenilir ilişki de değerli olabilir. İlgi alanına dayalı küçük topluluklar — kütüphane kulübü, gönüllü etkinlik, sanat çalışması, spor veya oyun grupları — ortak bir konudan sohbet başlatmayı kolaylaştırabilir. Bu öneriler “yalnızlık mutlaka böyle çözülür” garantisi taşımaz.

Uzun süreli yalnızlık, yoğun dışlanma, belirgin içe kapanma veya gündelik yaşamı etkileyen kaygı varsa aile, okul danışmanı veya uygun bir ruh sağlığı uzmanından destek istenebilir.

Akran baskısına karşı kısa bir prova

Genç bir daveti reddetmekte zorlandığını söylüyorsa yargılanmadan birkaç cümle deneyebilir: “Bugün gelmeyeceğim”, “Bunu yapmak istemiyorum”, “Başka bir plan düşünelim.” Gerçek hayatta bu cümlelerin her zaman kolay olmayabileceğini kabul etmek önemlidir. Tehdit veya ısrar varsa tek başına karşı koymasını beklemek yerine güvenilir yetişkin, okul ve gerekirse koruma mekanizmalarından yardım alınmalıdır. Sağlıklı arkadaşlık, sırf bir grubun üyesi kalabilmek için sınır ihlallerini kabul etmeyi gerektirmez.

Son söz: Gençlerin yalnızca arkadaş edinmeye değil, arkadaşlık içinde kendileri olarak kalmaya da ihtiyaçları vardır. Aidiyet, kişinin sınırlarından vazgeçmesini gerektirmemelidir.

Kaynakça

1. Alsarrani, A. ve çalışma arkadaşları (2022), Association between friendship quality and subjective wellbeing among adolescents: a systematic review, BMC Public Health. Kaynağa eriş
2. CDC (2024), School Connectedness Helps Students Thrive. Kaynağa eriş
3. World Health Organization (WHO, 2025), Mental health of adolescents. Kaynağa eriş

---

Yayın ve güvenlik notu: Fern & Hearth Therapy, gönüllülük esaslı ücretsiz bir genel bilgilendirme ve bilimsel kaynak paylaşımı platformudur. Bu yazı bireysel değerlendirme, tanı, terapi, tedavi veya acil destek hizmeti değildir. Kişisel durumlarda yetkin sağlık uzmanlarına; acil güvenlik risklerinde yerel acil hizmetlere başvurulmalıdır.